Bremen

Beste familie en vrienden,

Zaterdag 27 september 2008
Het is nu 22:00 uur en ik zit op m’n kamer in Bremen.

De komende maanden hoop ik in verschillende Duitse steden onderzoek te doen. Hier in Bremen ben ik maar tot en met woensdag, dan vertrek ik naar Hannover voor een halve week. De maandag erop reis ik naar Wolfenbüttel. In de Herzog August Bibliothek aldaar hoop ik zo’n twee-enhalve maand, tot en met half december dus, te vertoeven. Daarna hoop ik nog een halve week naar een bibliotheek in Herborn in Hessen (Midden-Duitsland) te gaan. Dan is het kerst en oud- en nieuw en ga ik naar huis. In januari hoop ik nog twee weken naar Marburg te gaan en dan nog twee weken naar Düsseldorf. Het wordt een lange rit dus, maar ik heb er wel zin in en ik hoop ook één keer in de maand een weekend naar huis te gaan.
Omdat ik nu al best vol zit van de eerste indrukken, zal ik tot en met a.s. maandag per dag een dagboek bijhouden.
Ik ben vandaag vertrokken. Ik had ook maandag kunnen gaan, maar om dan een lange dag te kunnen maken, zou ik vroeg moeten vertrekken en zou de kans op files groter zijn geweest. Dus vertrok ik vanmiddag vanaf mijn ouders om 16.00 uur. De afgelopen weken zag ik uit naar de reis, maar toen puntje bij paaltje kwam, vooral gisteren en vandaag ook nog wel iets, zag ik er wel tegenop, vooral tegen de eenzaamheid.
Toch wel met goede moed toog ik op pad met mijn Fiat, bepakt met proviand. Mijn moeder had gisteren al boodschappen voor mij gedaan – ik prijs mij gelukkig! Het was prachtig weer en het landschap was mooi: de weilanden tussen Den Bosch en Arnhem, de bossen op de Veluwe en in Duitsland en viaducten voor overstekend wild (das richtige Wort fällt mir nicht ein). Net over de grens heb ik even gepauzeerd. De zon scheen nog. Vanaf kwart voor zeven viel de schemering langzaam in, maar de zon gloorde nog na. Minder fraai was dat een Duitser vond dat ik bij het inhalen niet genoeg snelheid maakte – terwijl ik me keurig aan het maximum hield. Hij knipperde een keer met zijn grote licht en jaagde vervolgens met een noodgang voorbij. Tja, ook dat zijn de Duitsers.
Voor mijn familie: op de A1 richting Bremen kwam ik langs Cloppenburg en langs de snelweg stond een bord ‘Freilichtmuseum Cloppenburg’. In dat openluchtmuseum zijn we twee jaar terug geweest, toen we daar in de buurt op vakantie waren.
Daarna was ik al snel in Bremen. Sinds gisteren heb ik een TomTom, en hij heeft goed zijn best gedaan. In april ben ik vier weken in Bremen geweest, nu ga ik alsnog naar de bibliotheek, omdat ik bepaalde dingen nog wat verder uit moet zoeken. Ik zit in een appartement van de dezelfde verhuurder als in april, maar nu in een straat vlakbij. Als kerkhistoricus vind ik de straatnaam alleraardigst: Hardenbergstraße. Albert Hardenberg was dé reformator van Bremen. Wat ik verder nog over hem te melden weet is dat mijn collega en decaan prof. W. Janse op hem gepromoveerd is. Overigens is de Hardenbergstraße vlakbij de Neanderstraße, vernoemd naar de beroemde gereformeerd-piëtistische lieddichter Joachim Neander. Ik ben net naar een call-shop gelopen om te bellen en het is leuk om zoveel herkenbaars te zien.
Bij de volgende aflevering zal ik een aantal foto’s van mijn kamer plaatsen. Het is echt een studentenkamertje, niet royaal, maar wel goedkoop. Er is slechts één kookpit en één pan! Gelukkig heeft mijn moeder soep meegegeven, zit ik hier maar een paar dagen en kan ik ook wel een keer ergens iets halen. De vorige keer heeft de vrouw van de verhuurder zelfs nog op mijn verzoek een koekenpan gekocht, omdat die er niet was: kun je nagaan. De verhuurder komt uit India of Pakistan, vermoed ik. Hij woont hier boven en verhuurt nog een aantal kamers in het pand waar ik de vorige keer zat. De man vaart er wel bij, want aan de straat staat een Mercedes Baby-Benz – als ik mij niet vergis in autosoort en eigenaar.
Zondag 27 september 2008
Gisteravond snel in een diepe slaap gevallen, maar vanmorgen was ik al vroeg wakker. Meestal moet ik de eerste nacht op een vreemde plek wennen.
Vanmorgen ben ik naar de St. Martini-gemeente geweest. Deze gemeente hoort bij de landskerk en is gereformeerd. Het thema van deze dienst – tijdens welke twee kinderen werden gedoopt – was ‘God roept u en zegt tot u: ‘Waar bent u?’ (n.a.v. de geschiedenis van de zondeval in Genesis 3:9). De punten waren: 1. U verstopt zich voor God. 2. U wordt door God geroepen. 3. U wordt door God gezocht.
Erg direct dus. God roept mensen (Adam = mens) voor het eerst of opnieuw tot bekering. Ook wie al bekeerd is, kan dingen voor God verstoppen, bijvoorbeeld zijn omgang met geld, tijd, sexualiteit, en noem maar op. Alle dingen moeten we openleggen voor God. Dit is confronterend. Maar het is ook zo, dat God ons in onze verlorenheid wil opzoeken en ons wil genezen!
Tijdens het koffierdrinken na de dienst heb ik verschillende mensen gesproken die ik nog kende van mijn vorige verblijf in Bremen. Erg leuk!
Vanmiddag heb ik een dienst van de Rusland-Duitse baptistengemeente bezocht. Zij zijn van oorsprong Duitsers en zijn rond de Wende naar Duitsland vanuit Rusland of Centraal-Azië naar Duitsland ge-emigreerd. Er werd eerst een preek gelezen, daarna hielden twee broeders een korte preek. Tussendoor hebben we gezongen en gebeden. De preken gingen over Efeze 4:22-32: over het stoppen met de zonde en het leven naar Gods wil. Zondigen valt niet te verontschuldigen. In de Bijbel wordt stevig gewaarschuwd tegen de zonde met de tong, dus met woorden. Met woorden kun je mensen afbreken en dat is zonde tegen God. Door onze zonden doen we de Heilige Geest verdriet, waardoor Hij niet in ons werken kan en ons niet meer en meer vernieuwen kan naar het beeld van God. Een van de preken werd in het Russisch gehouden. Een vrouw heeft echter voor tolk gespeeld en fluisterde de vertaling na elke zin in mijn oor! Ik heb haar als dank een Duitse vertaling van ‘Come and welcome to Jesus Christ’ van John Bunyan gegeven. De preek was een oproep om tegen de zonden te strijden en de moed niet op te geven. Wij zijn wel zwak, maar de kracht van Jezus is oneindig. Zoals hij de jongen uit Naïn uit de doden opwekte, zo kan hij ons ook nu uit onze zonde opwekken! De Russisch-Duitse baptisten kenmerken zich door eenvoud en zonde en genade is voor hen een levende realiteit. Het doet me altijd goed om hen te ontmoeten.
Na afloop spraken verschillende mensen me aan die ik in april ook al gesproken had. Ze kenden me nog en dat was leuk. Aan een jongen heb ik mijn tel.nr. en e-mailadres gegeven; we hopen contact te houden. Ik heb nog meegedaan met een oefening van het koor en was uiteindelijk om 17.15 thuis. De soep is nu bijna uitgetrokken en ik ga zo eten. Buiten regent het – ook aan de bomen zie je dat het herfst wordt – en ik zit heerlijk binnen.


Maandag 29 september 2009
Vandaag is het echt begonnen. Ik ben vandaag naar de afdeling oude drukken van de universiteitsbibliotheek geweest. Een van de vertalingen die ik onderzoek, is hier aanwezig en ik heb er een gedeelte uit gefotografeerd dat ik in NL met de brontekst wil vergelijken. Op fotograferen is men in de meeste Duitse bibliotheken niet zo happig, dus overal waar het maar kan, sla ik mijn slag.
Ik heb verder een catechisatieboekje van een Duisburgse piëtist (Gerhard von Mastricht; voor de kenners: een broer van Petrus) doorgenomen en daaruit bleek dat de man goed op de hoogte was van het Nederlandse piëtisme en van het Engelse puritanisme. Het boekje sluit af met een hoofdstuk over het vasten van de hand van de Engelse puritein Henry Scudder.
Ik doe hier verder onderzoek naar personen die in contact stonden met de vertalers die ik onderzoek. Hier in Bremen zijn namelijk veel gelegenheidsgeschriften aanwezig: geschreven bij huwelijk, promotie en overlijden. Deze zijn één of enkele pagina’s dun. Uit deze geschriften kun je meer over de betreffende personen te weten komen, als ook over hun omgeving, omdat er vaak gedichten in opgenomen zijn. Door dit onderzoek ga ik de gangen van de vertalers nauwkeurig na: hoe verliep hun leven, met wie hadden ze contact en wat zegt dat over hun ontwikkeling? Het is spannend en interessant, omdat je af en toe aardige dingen ontdekt, maar ook intensief. En bovendien: hoe verder je zoekt, hoe meer er boven tafel komt, letterlijk: want je moet dan weer andere drukken aanvragen.
Ik heb vandaag een lange dag gemaakt, zodat ik in ieder geval me op het laatste moment hier in Bremen (woensdag) me niet hoef te haasten. Ik heb net hier in de bibliotheek geluncht, vanmiddag in de mensa – volgens Duits gebruik – warm gegeten. Zo meteen ga ik met de tram naar mijn kamer en mijn stuk in een internetcafé uploaden, en ik denk dat ik daarna maar eens een stuk ga hardlopen.

Hartelijke groeten uit Bremen,

Jan